Skip to main content
Bu sayfa, dokümantasyon boyunca geçen terimleri tek yerde toplar. İngilizce teknik terim korunur; açıklama Türkçedir.

​
Domain & DDD

Tutarlılık sınırı oluşturan, birlikte kaydedilip yüklenen domain nesneleri kümesi. Dışarıdan yalnızca aggregate root üzerinden değiştirilir. Örnek: User aggregate’ı UserSession, UserOtpChallenge, UserIdentityProvider, UserRole çocuk entity’lerini kapsar.
Aggregate’e tek giriş noktası olan entity; IAggregateRoot marker’ı taşır. İş kuralları ve invariant’lar burada korunur, domain event’ler buradan (AddDomainEvent) yayılır. Repository’ler yalnızca root tipiyle çalışır.
Kimliği (Id) ile eşitlenen, yaşam döngüsü boyunca değişebilen nesne. Bu şablonda EntityBase<TId> / Entity : EntityBase<Guid> tabanından türer; CreatedAt, UpdatedAt, soft-delete alanlarını miras alır.
Kimliği olmayan, değeriyle eşitlenen, immutable nesne. ValueObject tabanı GetAtomicValues() ile eşitlik üretir. Örnek: Phone, Email, FullName, OtpCode, TCKimlikNo.
Aggregate içinde gerçekleşen önemli bir olayın aynı process içindeki temsili. DomainEvent : INotification tabanından türer; AddDomainEvent ile biriker, SaveEntitiesAsync sonrası MediatR ile dispatch edilir. Örnek: UserOtpGeneratedDomainEvent.
Sorgu mantığını (where/orderby/include/paging) yeniden kullanılabilir bir nesnede kapsülleyen desen (Ardalis.Specification). Cache ve tag’leme spec üzerinden (EnableCache, WithTags) açılır. Örnek: UserByPhoneNumberSpecification, PublicFaqsPagedSpecification.
Aggregate’lere koleksiyon-benzeri erişim soyutlaması. EFRepository<T> : RepositoryBase<T>, IRepository<T> yazma için; CachedRepository<T> : IReadRepository<T> HybridCache decorator’ı okuma için. EFRepository.SaveChangesAsync bilerek exception fırlatır — kayıt IUnitOfWork ile yapılır.
Bir işlemdeki tüm değişiklikleri tek transaction’da kaydeden soyutlama. IUnitOfWork.SaveEntitiesAsync SaveChanges’i çağırır ve ardından domain event’leri dispatch eder (MediatorExtension.DispatchDomainEventsAsync).
Domain’den bağımsız, yeniden kullanılabilir altyapı paketi (src/BuildingBlocks/*). Caching, Jwt, Keycloak, OAuth, Specification, DeviceDetector gibi 20 paket içerir.

​
CQRS & Application

Sistemin state’ini değiştirme niyeti (yazma). IRequest<IResponseWrapper<T>> implement eder; bir CommandHandler işler. Örnek: SignUpUserCommand, VerifyOtpCommand.
State değiştirmeden veri okuma. Command ile aynı MediatR altyapısını kullanır ama yan etkisizdir; çoğu zaman cache’li okuma yapar. Örnek: GetAdminMeQuery.
Bir command/query/notification’ı işleyen sınıf (IRequestHandler<,> / INotificationHandler<>). İnce kalır: aggregate metodunu çağırır ve SaveEntitiesAsync ile kaydeder.
Her MediatR isteğinin etrafını saran ara katman. Bu şablondaki sıra: Exception → Authorization → Validation → Permission. Validation FluentValidation ile çalışır; başarısızlık 422’ye dönüşür.

​
Identity & Yetki

Bağımsız kullanıcı havuzu + ayarları. Bu proje çift realm kullanır: vatandaş (diyanet-vatandas-*-realm) ve yönetim/personel (diyanet-yonetim-*-realm).
Bir realm içindeki uygulama tanımı. Örnek: diyanet-website (public + PKCE) ve diyanet-admin (token 5 dk).
Token içindeki anahtar-değer bilgisi. Bu projede önemli claim’ler: permissions (multivalued), organization_id / tenant_id, accountStatus.
Bir client’ın isteyebileceği yetki/veri kümesini tanımlayan OAuth/OIDC kavramı; token’a hangi claim’lerin gireceğini etkiler.
İnce taneli işlem yetkisi (örn. “FAQ yönet”). Lokal DB’de rol → permission eşlemesinden gelir ve permissions claim’ine yazılır; otorizasyon kararı her zaman lokaldir.
Çok-kiracılı kurulumda bir kuruluşu/şubeyi temsil eden izolasyon birimi. IMayHaveTenant / ITenant ile modellenir; organization_id claim’i taşır.
Time-based One-Time Password (RFC 6238). Authenticator uygulamasının ürettiği 6 haneli, zamana bağlı kod. AuthenticationTotpService (OtpNet) doğrular; pencere ±1 adım.
One-Time Password. Bu projede sunucu üretimi 4 haneli kod (OtpCode, 1000–9999), SMS (NetGSM) veya e-posta ile gönderilir. SMS challenge 1 dk geçerlidir.
Proof Key for Code Exchange. Public client’larda (SPA) Authorization Code akışını koruyan ek doğrulama (S256 verifier/challenge). Keycloak akışlarında ve OAuth client’larda kullanılır.
Dış kimlikle (Keycloak) giren kullanıcıyı lokal DB’ye eşleme süreci. Personel realm davet bazlıdır — eşleşme yoksa 403 not_invited. ProvisionKeycloakUserCommandHandler yürütür.

​
Veri & Cache

.NET’in iki kademeli cache altyapısı. L1 in-memory (TTL ~1 dk), L2 Redis (TTL ~5 dk). Kayıt sırası: AddRedisCache → AddCache → AddHybridCache. IHybridRequestCache ile erişilir.
Cache girdilerini bir tag’le işaretleyip toplu silme. WithTags(tag) ile spec’te işaretlenir; RemoveByTagAsync(tag) ile düşürülür. Örnek tag: faqs.
Kaydı fiziksel silmek yerine DeletedAt/DeletedBy set etmek. AuditInterceptor Deleted durumunu Modified’a çevirir; her ISoftDeletable için DeletedAt == null global query filter uygulanır.
CreatedAt/By, UpdatedAt/By (ve soft-delete) alanlarının otomatik doldurulması. Tek AuditInterceptor : SaveChangesInterceptor ile.
EF Core şema değişikliği dosyası. dotnet ef migrations add <Ad> -p Infrastructure.EFCore -s API ile üretilir.
PostgreSQL’de tablo/kolon isimlendirme kuralı (EFCore.NamingConventions). DbContext snake_case kullanır; kod PascalCase kalır.

​
Event-Driven

Process/servis-arası olay. IntegrationEvent tabanından türer, IEventBus.PublishAsync ile Outbox’a yazılır, RabbitMQ üzerinden teslim edilir. Örnek: CacheInvalidationIntegrationEvent.
Olayı, onu doğuran DB değişikliğiyle aynı transaction içinde messaging.outbox_message tablosuna yazma deseni. MassTransit relay tabloyu okuyup RabbitMQ’ya yayar — “kaydedildi ama yayınlanmadı” tutarsızlığını önler.
Gelen mesajların tekrar işlenmesini önleyen idempotency deseni (consumer tarafı). At-least-once teslimatta aynı mesaj iki kez gelirse ikincisi yutulur.
Tekrarlı denemelere rağmen işlenemeyen mesajların yönlendirildiği exchange/kuyruk. Retry stratejisi: in-process 3×2 sn + gecikmeli yeniden teslim [0.16, 1, 5] dk + DLX.

​
Operasyon

Yapılandırılmış log toplama/sorgulama aracı (Serilog sink). Dev’de ingest 5341, UI 5342 portunda.

​
İlgili

Sık Sorulan Sorular

Kavramsal ve operasyonel kısa cevaplar.

Mimari Genel Bakış

Katmanlar ve bağımlılık akışı.